नयाँ प्रहरी नेतृत्वसामु नागरिकको अपेक्षा ः निर्दोष सुरक्षित, दोषी भयभीत

काठमाडौं । नवनियुक्त प्रहरी प्रमुखले नेपाल प्रहरीलाई देख्दा नागरिकमा डर होइन, भरोसा जाग्नुपर्ने अभिव्यक्ति दिएका छन्। उनको यो भनाइ प्रहरी संगठनको बदलिँदो कार्यशैली, नागरिकमैत्री सेवा र जनविश्वास पुनःस्थापनाको सन्दर्भमा सकारात्मक सन्देश हो। तर प्रहरीप्रतिको जनअपेक्षा भरोसामा मात्र सीमित छैन। नागरिकको सुरक्षा गर्ने प्रहरीलाई देख्दा अन्यायमा परेकाहरूले न्याय पाउने आशा गर्न सक्नुपर्छ भने अपराध गर्नेहरूले कानुनी कारबाहीको डर महसुस गर्न सक्नुपर्छ।किनकि प्रहरी संगठनको वास्तविक सफलता नागरिकलाई आश्वस्त पार्न सक्नु र अपराधीलाई कानुनको दायरामा ल्याउन सक्नुमा निर्भर हुन्छ। प्रहरी देख्दा निर्दोष नागरिकले डराउनुपर्ने अवस्था हुनु हुँदैन, तर कानुन मिच्ने, अपराध गर्ने, तस्करी चलाउने, भ्रष्टाचार गर्ने र शक्तिको आडमा अरूमाथि अन्याय गर्नेहरू भने प्रहरीको उपस्थितिबाट उम्कन नसकिने अनुभूति गर्न बाध्य हुनुपर्छ।त्यसैले प्रहरी प्रमुखको भनाइलाई अझ व्यापक अर्थमा बुझ्न आवश्यक छ। नेपाल प्रहरीलाई देख्दा नागरिकमा भरोसा जागोस्, गल्ती गर्नेहरूमा डर जागोस्, अन्यायमा परेकाहरूमा न्यायको आशा पलाओस् र समाजमा कानुनी शासनको अनुभूति होस्। प्रहरीप्रतिको जनविश्वास निर्माण गर्ने आधार यही हो।

भरोसा कसले पाउने, डर कसले मान्ने ?

प्रहरी राज्यको सुरक्षा संयन्त्र मात्र होइन, आम नागरिकको जीवन, सम्पत्ति, स्वतन्त्रता र न्यायको संरक्षण गर्ने महत्वपूर्ण संस्था पनि हो। नागरिकले प्रहरीलाई आफ्नो सुरक्षाको अन्तिम भरोसाका रूपमा हेर्न सक्नुपर्छ। तर व्यवहारमा कतिपय अवस्थामा प्रहरीको उपस्थितिले नै नागरिकमा आश्वासनभन्दा आशंका र भरोसाभन्दा भय पैदा गर्ने गरेको गुनासो सुनिन्छ।सर्वसाधारणले सानो गल्ती गर्दा कानुनको कठोरता भोग्नुपर्ने तर पहुँच, पैसा र राजनीतिक संरक्षण भएकाहरूले गम्भीर अपराधमा समेत उन्मुक्ति पाउने अवस्था देखियो भने प्रहरीप्रतिको विश्वास कमजोर हुन्छ। कानुन सबैका लागि समान हुनुपर्ने मान्यता व्यवहारमा लागू नभएसम्म नागरिकमैत्री प्रहरीको नारा भाषणमा मात्र सीमित रहन्छ।प्रहरीको पोसाक, दज्र्यानी चिह्न र हातहतियारले मात्र संगठनको गरिमा स्थापित हुँदैन। त्यसको वास्तविक गरिमा निष्पक्षता, इमानदारी, व्यावसायिकता र कानुन कार्यान्वयन गर्ने दृढताबाट स्थापित हुन्छ। निर्दोष नागरिकमाथि अनावश्यक दबाब सिर्जना गर्ने होइन, अपराधीलाई राजनीतिक पहुँच वा आर्थिक प्रभावका आधारमा उन्मुक्ति नदिने प्रहरी नै जनताको वास्तविक प्रहरी हो।

तस्करी, अपराध र संरक्षणको आरोपमा प्रहरीको परीक्षा

नेपाल प्रहरीसामु आजको सबैभन्दा ठूलो चुनौती अपराध नियन्त्रण मात्र होइन, अपराधसँग जोडिने सम्भावित संरक्षणको सञ्जाल तोड्नु पनि हो। सीमावर्ती क्षेत्रमा हुने तस्करी, अवैध आर्थिक कारोबार, लागूऔषध ओसारपसार, संगठित अपराध तथा शक्तिको आडमा हुने गैरकानुनी गतिविधिबारे समय–समयमा प्रश्न उठ्ने गरेका छन्।कतिपय घटनामा प्रहरीकै संरक्षणमा अवैध गतिविधि सञ्चालन भएको आरोप सार्वजनिक हुने गरेको छ। यस्ता आरोपको निष्पक्ष अनुसन्धान र दोषी देखिएका प्रहरी कर्मचारीमाथि कारबाही हुन सकेन भने संगठनको नेतृत्वले नागरिकमा भरोसा जगाउने अभिव्यक्ति दिनुको औचित्य कमजोर हुन्छ।अपराध नियन्त्रण गर्ने निकाय नै अपराधीको संरक्षणमा संलग्न भएको आरोप लाग्नु सामान्य विषय होइन। एउटा प्रहरी कर्मचारीको गलत व्यवहारले सिंगो संगठनको छविमा असर पार्न सक्छ। त्यसैले प्रहरी प्रमुखले संगठनभित्रै रहेका गलत प्रवृत्ति, आर्थिक चलखेल, बिचौलियाको प्रभाव र गैरव्यावसायिक कार्यशैलीमाथि निर्मम सुधार गर्न सक्नुपर्छ।

निर्दोषलाई संरक्षण, दोषीलाई कानुनी कठघरामा उभ्याउने नेतृत्व चाहिन्छ

नागरिकलाई प्रहरीसँग डराउनुपर्ने होइन, आफ्नो समस्या लिएर निर्धक्क पुग्न सक्ने वातावरण चाहिएको छ। पीडितले उजुरी गर्दा सुनुवाइ हुने, शक्तिशाली व्यक्तिविरुद्ध उजुरी पर्दा पनि निष्पक्ष अनुसन्धान हुने र आर्थिक प्रभावका आधारमा मुद्दाको दिशा परिवर्तन नहुने सुनिश्चितता हुनुपर्छ।त्यसैगरी अपराध गर्ने व्यक्तिले आफ्नो पहुँच, पैसा वा राजनीतिक सम्बन्धका आधारमा कानुनबाट बच्न सकिँदैन भन्ने स्पष्ट सन्देश पाउनुपर्छ। प्रहरीको वास्तविक शक्ति यहीँ देखिन्छ। अपराधीलाई कानुनी दायरामा ल्याउन नसक्ने र निर्दोषलाई सुरक्षा दिन नसक्ने संगठनप्रति नागरिकको भरोसा लामो समय टिक्न सक्दैन। प्रहरीभित्रका इमानदार, कर्तव्यनिष्ठ र व्यावसायिक कर्मचारीको मनोबल उच्च राख्नु पनि नेतृत्वको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी हो। गलत काम गर्नेले संरक्षण पाउने र इमानदार भएर काम गर्नेले उल्टै दबाब झेल्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्नुपर्छ। संगठनभित्र न्याय कायम नगरी बाहिर न्यायको प्रत्याभूति दिन कठिन हुन्छ।

नारा होइन, व्यवहारबाट प्रमाणित हुनुपर्छ जनविश्वास

नवनियुक्त प्रहरी नेतृत्वका लागि अहिले अवसर र चुनौती दुवै छन्। संगठनको नेतृत्व सम्हाल्नु भनेको केवल आदेश दिने, सरुवा बढुवा गर्ने र अपराध नियन्त्रणको तथ्यांक प्रस्तुत गर्ने जिम्मेवारी मात्र होइन। प्रहरी संगठनलाई जनताको विश्वास जित्ने संस्थाका रूपमा स्थापित गर्नु पनि हो।त्यसका लागि प्रहरी कार्यालयमा पुग्ने नागरिकले सम्मान पाउनुपर्छ। पीडितको आवाज दबाइनु हुँदैन। अपराधीलाई जोगाउने प्रवृत्ति अन्त्य हुनुपर्छ। प्रहरीको आचरणमाथि प्रश्न उठेमा छानबिन हुनुपर्छ र गल्ती गर्ने कर्मचारीलाई पद, पहुँच वा सम्बन्धका आधारमा उन्मुक्ति दिनु हुँदैन।प्रहरीको सफलता पक्राउको संख्याले मात्र मापन हुँदैन। समाजमा अपराध घट्नु, पीडितले न्याय पाउनु, निर्दोषले सुरक्षा महसुस गर्नु र नागरिकले प्रहरीमाथि विश्वास गर्न सक्नु नै वास्तविक सफलता हो।अन्ततः नागरिकको अपेक्षा स्पष्ट छ– नेपाल प्रहरीलाई देख्दा अपराधी डराऊन्, निर्दोष सुरक्षित महसुस गरून् र अन्यायमा परेका नागरिकले न्याय पाउने भरोसा गर्न सकून्। प्रहरीको पोसाकले नागरिकमा सम्मान र अपराधीमा कानुनको भय पैदा गर्नुपर्छ।प्रहरी प्रमुखको भनाइ राम्रो छ, तर त्यसलाई संगठनको प्रत्येक तह र प्रत्येक प्रहरी कर्मचारीको व्यवहारमा उतार्नु अझ महत्वपूर्ण छ। नागरिकले प्रहरीको भाषण होइन, व्यवहार हेर्छन्। त्यसैले अब नेपाल प्रहरीलाई डरको पर्याय होइन, न्याय, सुरक्षा र भरोसाको प्रतीक बनाउने जिम्मेवारी नयाँ नेतृत्वकै काँधमा छ।