आषाढ २०, २०८३ / 2026-07-04
काठमाडौं – काठमाडौँको कुलेश्वरबाट हुण्डी कारोबारमा संलग्न एक जनालाई पक्राउ गरेको छ । पक्राउ पर्नेमा काभ्रेको नमोबुद्ध नगरपालिका वडा नम्बर ९ घर भएर कुलेश्वर बस्ने ३४ वर्षीय सरोज श्रेष्ठ छन् । आरोपीको साथबाट र डेराबाट ५७ लाख ४७ हजार ३५० रुपैयाँ नगद बरामद गरिएको जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौँका एसपी पवन भट्टराईले बताए ।
काठमाडौं उपत्यका हाल देशकै अवैध हुण्डी कारोबारको केन्द्रबिन्दु बन्न पुगेको छ। बैंक प्रणालीलाई बाइपास गर्दै हुने यो कारोबारले राज्यको राजस्वमा क्षति पु¥याउँदै, गैरकानुनी आर्थिक गतिविधिलाई मजबुत बनाउँदै आएको छ।बैंक तथा वित्तीय प्रणालीलाई बाइपास गर्दै हुने यो कारोबारले राज्यको राजस्वमा ठूलो घाटा पुर्याउँदै, गैरकानुनी आर्थिक गतिविधिलाई बढावा दिइरहेको छ।उपत्यकामा बढ्दो अवैध हुण्डी कारोबारले आर्थिक, सामाजिक र कानुनी क्षेत्रमा गम्भीर असर पारिरहेको छ।
बैंक तथा वित्तीय निकायहरूका अनुसार, वैदेशिक रोजगारबाट फर्किने रेमिट्यान्सको ठूलो भाग अझै पनि अवैध मार्ग हुँदै उपत्यकामा प्रवेश गर्छ। स्थानीय स्तरमा साना–साना एजेन्टहरूले सहज पहुँच र छिटो रकम प्राप्त हुने सुविधा देखाएर आम नागरिकलाई यसमा तानेका छन्।
विशेषज्ञहरू भन्छन्, “हुण्डी एक मात्र पैसा पठाउने माध्यम मात्र होइन, यो कालो धन, मादक पदार्थ र अन्य अपराधसँग जोडिएको नेटवर्कको प्रवेशद्वार पनि हो।” यसबाट देशमा कालो धनको प्रवाह तीव्र हुने मात्र होइन, वित्तीय प्रणालीमा अस्थिरता र सरकारी राजस्वमा ठूलो क्षति पनि पु¥याइरहेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, अवैध हुण्डी नेटवर्कले पैसा छिटो र गोप्य रूपमा स्थानान्तरण गर्ने भएकाले त्यसको नियन्त्रण गर्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू कठिनाइ भोगिरहेका छन्। यसले वैदेशिक मुद्रा भण्डार कमजोर पार्ने, गैरकानुनी आयात–निर्यातमा सहयोग पु¥याउने र अर्थतन्त्रमा अनियमितता सिर्जना गर्ने खतरा बढाउँछ।
साथै, अवैध पैसाको कारोबारले मादक पदार्थ, सुन, हतियार र अन्य गैरकानुनी गतिविधिहरूसँग जोडिने सम्भावना पनि बढी हुन्छ। यसले समाजमा अपराधको दर बढाउने, कानुनी निगरानीलाई कमजोर बनाउने र नागरिकहरूको वित्तीय सुरक्षामा जोखिम थप्ने काम गर्दछ।
तर, सरकारी निकायहरू अझै प्रभावकारी निगरानी र कारबाहीमा उदासीन देखिन्छन्। नेपाल राष्ट्र बैंक, फाइनान्सियल इन्फर्मेशन युनिट र प्रहरीबीच समन्वयको कमीले ठूला नेटवर्कसम्म पुग्न मुश्किल बनाएको छ।राजनीतिक संरक्षण र भ्रष्टाचार पनि समस्याको अर्को आयाम बनेको छ। विशेषज्ञहरूको विश्लेषण अनुसार, साना एजेन्टमाथि मात्र कारबाही भइरहँदा वास्तविक स्रोत–जाल सुरक्षित रहन्छ।
नागरिकहरूले अवैध हुण्डीको सट्टा वैधानिक बैंक तथा मोबाइल माध्यम प्रयोग गर्ने प्रोत्साहन आवश्यक रहेको विज्ञहरूले औँल्याउँछन्। साथै, सरकारले विशेष टास्क फोर्स गठन गरेर अवैध नेटवर्कमाथि ठोस कारबाही गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ।विज्ञहरूले यस विषयमा तत्काल प्रभावकारी कदम चाल्नुपर्ने सुझाएका छन्। बैंक तथा डिजिटल माध्यममार्फत रेमिट्यान्स पठाउन नागरिकलाई प्रोत्साहित गर्न, विशेष टास्क फोर्स गठन गरी अवैध नेटवर्कमाथि कडा कारबाही गर्न र वित्तीय निगरानी प्रणालीलाई सुदृढ बनाउन आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
अधिकारिक तथ्यांकअनुसार, उपत्यकामा अवैध हुण्डी कारोबारले आर्थिक अस्थिरता बढाउँदै, वित्तीय प्रणालीमाथि दबाब सिर्जना गरेको छ। यदि तत्काल प्रभावकारी कदम नचालिए, उपत्यका दीर्घकालीन रूपमा अवैध आर्थिक केन्द्र बन्न सक्ने जोखिम रहेको छ।उपत्यकामा अवैध हुण्डी कारोबार निरन्तर बढ्दै गएको तथ्यांकले देखाउँछ कि यदि तत्काल कदम नचालिए, काठमाडौं उपत्यका दीर्घकालीन रूपमा अवैध आर्थिक गतिविधिको केन्द्र बन्ने खतरा कायम रहनेछ।
यसबाट केवल कालो धनको प्रवाह तीव्र भएको छैन, बल्कि उपत्यकामा छुट्टै ‘अण्डरग्राउन्ड अर्थतन्त्र’ समेत निर्माण हुँदै गएको छ।अवैध पैसाको कारोबारले बैंक तथा वित्तीय प्रणालीलाई बाइपास गर्दै पैसा छिटो र गोप्य रूपमा स्थानान्तरण गर्न सजिलो बनाएको छ। यसले वैधानिक अर्थतन्त्रमा अस्थिरता सिर्जना गर्दै, सरकारी राजस्वमा क्षति पु¥याइरहेको छ। विशेषज्ञहरूले भन्छन् कि यस प्रकारको कारोबारले सुन, मादक पदार्थ, हतियार तथा अन्य गैरकानुनी व्यापारसँग पनि गहिरो सम्बन्ध स्थापित गरेको छ।
यो ‘अण्डरग्राउन्ड अर्थतन्त्र’ मात्र वित्तीय दृष्टिले जोखिमपूर्ण छैन, सामाजिक र कानुनी दृष्टिले पनि चुनौतीपूर्ण बनेको छ। यसले अपराधको दर बढाउने, कानुनी निगरानी कमजोर पार्ने र नागरिकहरूको वित्तीय सुरक्षामा प्रत्यक्ष जोखिम ल्याउने काम गरेको छ।
वित्तीय विज्ञहरूको सुझाव अनुसार, कडा नियमन, प्रविधि–आधारित निगरानी, र जनचेतना अभिवृद्धि बिना यो अवैध नेटवर्कलाई रोक्न सम्भव छैन। यदि तत्काल प्रभावकारी कदम नचालिए, काठमाडौँ उपत्यका दीर्घकालीन रूपमा अवैध आर्थिक गतिविधिको केन्द्र बन्ने खतरा अझ बढ्नेछ
