"समत्वं योग उच्यते"

योगाचार्य गणेश गैरे

(एम एस्सी योग थेरापी)

योग परम चेतनासँग अन्तर्क्रिया प्राप्त गर्ने व्यक्तिगत चेतनाको विज्ञान हो।चेतनाको विज्ञान योगद्वारा स्थापित भई आसक्तिलाई त्याग्ने, हर्ष र प्रेरणा दिने र अन्य सबै खुशीयाली गतिविधिहरूमा परम भगवानको कृपामा भर परेर कर्महरू गर्ने  विधा योग हो। र सफलता वा असफलता, प्राप्ति वा अप्राप्तिको बारेमा पूर्णतया चिन्तित नहुने फलस्वरूप धर्ममा समर्पण गरी सबै कर्महरू सर्वोच्च भगवानलाई अर्पण गर्दछ। यो शाश्वत मार्ग हो जसलाई ज्ञानीहरूले योग भन्छन् किनभने योगले मनको स्थिरता  ल्याउँदछ। योग समानतालाई प्रोत्साहित गर्ने विधि हो मनलाई दृढताका साथ सन्तुलित राख्ने गर्दछ।  अनि कार्यहरूमा संलग्नता राख्दै उच्चतम ज्ञानमा पुग्ने दर्शनमार्ग गर्दछ। योग समत्वम शब्दको अर्थ संलग्नता हो। के को संलग्नता ?भगवान श्रीकृष्णले भन्नुभएको छ यहाँ सन्तुलित र सुसज्जित रहनु।संलग्न भएको मानसिकता त्याग्नुहोस्। जित वा पराजयमा सन्तुलित हुनुहोस् र आफ्नो कर्तव्यहरू पूरा गर्नुहोस्। कर्मानिले कर्तव्यहरूलाई जनाउँछ कर्तव्यहरूको बहुवचन प्रयोगले विभिन्न अनिवार्य र सामयिक कर्तव्यहरूलाई संकेत गर्दछ; यसरी योगलाई भगवान श्रीकृष्ण स्वयंले समतास्थितिमा रहेको व्याख्या गर्नुभएको छ। फलदायी प्रेरणा गरिएका कार्यहरू कर्तव्यको रूपमा गरिएका कार्यहरू भन्दा धेरै कम हुन्छन्। जब कर्तव्यको रूपमा कार्य गर्नेहरूको मन इनाम प्राप्त गर्ने वा गुमाउने भ्रमले विचलित वा असंतुलित हुँदैन।अध्यात्म बुद्धिमा गरिने क्रियाकलापले संसारका सबै दुःखहरू हटाएर भौतिक अस्तित्वबाट मुक्ति तर्फ लैजान्छ। इनाम प्राप्तिको लागि गरिने विपरित गतिविधिहरूले निश्चित रूपमा भौतिक अस्तित्वमा दुःख र पीडा निम्त्याउँछ। फल-हेत्वा (फल-हेतावह) ती हुन् जसको एकमात्र प्रेरणा पुरस्कारको सम्भावना हो। यो बुझ्नुपर्छ कि त्यस्ता जीवहरू वास्तविकताले कृपनाह वा दयनीय छन् तर यसरी व्यवहार गर्दा तिनीहरू आफ्नो आध्यात्मिक प्रकृति प्राप्त गर्न असमर्थ भौतिक अस्तित्वमा कैद हुन्छन्।

भगवान श्रीकृष्णले महारथि अर्जुनले युध्द शुरु हुनै लाग्दा आफ्नो अस्त्र त्यागेर युध्द नगर्ने मनसाय बनाएपछि महारथि अर्जुनलाई जगाउन हे धनञ्जय ! तिमी आसक्तिलाई  त्यागेर तथा सफल र असफलमा समान बुद्धिवाला भएर योगमा स्थित कर्तव्यकर्महरुलाई गर।

हे अर्जुन, योगमा अडिग बस।  आफ्नो कर्तव्य पूरा गर र सफलता वा असफलता सबै संलग्नता त्याग। तब मनको समानतालाई योग उच्चतम विधि हुनेछ।

"समत्वम् योग उच्यते" लाई "समता योग हो" भनेर सुन्दर ढंगले व्याख्या गरिएको छ जसको मानवताको लागि गहन आध्यात्मिक र व्यावहारिक महत्त्व छ। समत्वम् योग उच्यतेको संस्कृत श्लोक ;

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय।

सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते।

यो श्लोक हामीले संस्कृतमा भगवद्गीतामा पाउँछौँ।

" समत्वम् योग उच्यते "यस श्लोकको अन्तिममा छ जसरी यो श्लोक देख्न सकिन्छ,"समत्वम् योग उच्यते" उच्चारण यदि हामीले तोड्यौं भने, यसलाई सजिलै उच्चारण गर्न सकिन्छ।

समत्वमलाई समत-वाम् भनेर उच्चारण गर्न सकिन्छ।  जबकि योगलाई "योग-अ" भनेर उच्चारण गर्न सकिन्छ र पदमा रहेको "अ" छोटो आवाजमा उच्चारण गरिनेछ। र उच्यतेलाई उच-यए-ते को रूपमा उच्चारण गर्न सकिन्छ।  "य" लाई "यए" र "ते" लाई "तेए" को रूपमा उच्चारण गरिन्छ।

समत्वम् योग उच्यतेकाे अर्थ शाब्दिक अर्थ "समता योग हो" हो। र सम्पूर्ण श्लोकको अर्थ छ, “हे अर्जुन, सफलता र असफलताको आसक्तिलाई त्यागेर आफ्नो कर्तव्यमा अडिग रहनुहोस्।  यस्तो समानतालाई योग भनिन्छ।" भनेर व्याख्या गरिएको छ।यहाँ सम्पूर्ण श्लोकको शाब्दिक अर्थहरू छन् जहाँ श्रीकृष्णले अर्जुनलाई यसो भनेका छन्।

योगस्थः—योगमा स्थिर हुनु

 कुरु - प्रदर्शन

 कर्मणी - कर्तव्य

 संगम - संलग्न

 त्यक्त्वा - त्याग्नु

 धनंजय - अर्जुन

 सिद्धि-असिद्ध्योः - सफलता र असफलतामा

 समः - सुसज्जित

 भुत्वा — बन्ने

 समत्वं - समानता

 योगः - योग

  - भनिन्छ

 "समत्वम् योग उच्यते " काे अर्थ

 समत्व संस्कृत मूल शब्द 'सम' बाट आएको हो ,जसको अर्थ 'समान वा सम' हो र 'त्व' एक प्रत्यय हो जसको अर्थ 'नेस' हो। यो शब्दले मात्र भगवद्-गीतामा एक धेरै प्राथमिक स्थान राख्छ जहाँ यसको अर्थ 'सम-चित्तता' हो। र, योग यस सम-चित्तमा निर्भर छ।

समानताले हाम्रो जीवनलाई  फ्याँकेका सबै परिस्थितिहरू स्वीकार गर्न सक्षम बनाउँछ र त्यो पनि निर्ममताका साथ सहयोग पुग्दछ।  हाम्रो यो कार्य भगवान कृष्णको नजिक यति महान र प्रशंसनीय छ कि उहाँले यसलाई "योग" वा अर्को शब्दमा परमात्मासँग मिलन भन्नुहुन्छ। सन्तुलन तब मात्र हुन्छ जब हामीले अघिल्लो श्लोकका शिक्षाहरू पालना गर्छौं र लागू गर्छौं। अनि हामीले यो बुझ्न थाल्छौं कि प्रयास हाम्रै हातमा छ, नतिजा होइन, आफैं आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नमा मात्र चिन्तित हुनेछौं।

"समत्वम् योग उच्यते"हामीले प्राप्त गर्ने नतिजाहरू भगवानलाई खुशी पार्नका लागि हुन् र हामीले हाम्रा परिणामहरू उहाँलाई मात्र समर्पित गर्नुपर्छ । यदि नतिजाहरू हाम्रो अपेक्षाहरू पूरा भएनन् भने हामीले तिनीहरूलाई परमेश्वरको इच्छाको रूपमा मानेर शान्तपूर्वक स्वीकार गर्नुपर्छ। र यसरी हामी प्रसिद्धि , बदनामी, सफलता -असफलता, सुख - दुख, वा परमेश्वरको इच्छाको रूपमा हामी स्वीकार गर्न सक्षम हुनेछौं। जब हामी यी अवस्थाहरू समान रूपमा अँगाल्न सिक्छौ भने समानताको भावना विकास गर्नेछौं, जुन भगवान कृष्णले श्लोकमा बताउनुभएको छ।

यो पद हाम्रो जीवनको अप्रिय परिस्थितिहरूको व्यावहारिक समाधान हो। जस्तै, यदि हामी  डुङ्गामा चढ्यौं भने स्वाभाविक रूपमा समुद्रको छालहरूको कारणले यसलाई हल्लाउने आशा गर्छौं। र हामी प्रत्येक चोटि छालहरूले डुङ्गा हल्लाउँदा विचलित हुने गर्छौं। जीवनमा हाम्रा यस्ता दुःखहरू अनन्त हुनेछन्। तर हामी छालहरूले डुङ्गा हल्लाउने आशा गरेनौं भने, हामी वास्तवमा यो प्राकृतिक आत्म बाहेक केहि हुने अपेक्षा गर्नेछौं।

 योग सिक्न चाहनेहरूले यो श्लोक धेरै पटक पढ्नुपर्छ र कुनै पनि योग कक्षामा सामेल हुनु अघि यसलाई राम्रोसँग बुझ्नुपर्छ ताकि कम्तिमा पनि यसबाट के हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने थाहा हुन्छ। धेरैजसो मानिसहरू योग भनेको श्वासप्रश्वासको व्यायाम हो जसले आफ्नो शरीरलाई ठिक  राख्न सक्छ भन्ने ठान्छन्। भगवान कृष्णले महारथि अर्जुनलाई बताउनुभएको सम्पूर्ण ज्ञान भनेको यो शरीर अनित्यम, अशस्वतो हो, तर यो शरीरलाई धर्म गर्नको लागि प्रयोग गर, त्यो जान्नको लागि, उच्च ज्ञान, यो शरीरमा विराजमान रहेको नित्यलाई जान।

तसर्थ कुनै कुरामा महारत हासिल गरेको होस् वा पूर्ण रूपमा असफल भए पनि दुवै अवस्थामा समानताको अभ्यास गर्नुहोस् (सिद्धि-असिद्धि) शान्त रहनुहोस् फललाई कोशेढुङ्गा मानेर आफ्नो कर्तव्यलाई निरन्तरता दिनुहोस्, प्रभुमा आस्था जगाउनुहोस्, जबसम्म यो व्यक्तिगत चेतना (जीव) विश्वव्यापी चेतनासँग मिल्दैन।  ब्रह्म)।

 "समत्वम् योग उच्यते" सागरको छालहरू अविभाज्य घटना हुन् र हामीले तिनीहरूको प्राकृतिक प्रतिक्रियाको अपेक्षा गर्नुपर्छ। त्यस्तै सागर, छाल र डुङ्गाको जस्तै सम्बन्ध हाम्रो जीवनसँग पनि छ। जीवनले सबै प्रकारका छालहरू फ्याँक्छ जुन हाम्रो नियन्त्रण बाहिर छ। यदि हामीले जीवनमा नकारात्मक परिस्थितिहरू हटाउन संघर्ष गरिरह्यौं भने, हाम्रो दुखबाट बच्न असमर्थ हुनेछौं। यदि हामीले आफ्नो बाटोमा आउने सबै कुरालाई स्वीकार गर्न सिक्यौ  र आफ्नो उत्तम प्रयासको त्याग नगरी भगवानको इच्छामा समर्पित भयौं भने त्यो साँचो 'योग' हुनेछ। योग आफैंमा एक सन्तुलित अवस्था हो,शरीर र मनको सन्तुलित अवस्था योग हो। मूलतः भावनाको, व्यवहारको र विचार तथा बुद्धिको सन्तुलित अवस्था योग हो।

"समत्वम् योग उच्यते" जीवनमा सन्तुलनको कला हो। जब हाम्रो जीवनमा केही राम्रो हुन्छ तब आनन्दको अवस्थामा हामी उत्साहित हुन्छौं। अर्कोतर्फ, नकारात्मक अवस्था र परिस्थितिमा, दुःखको अनुभूति स्वतः आउँछ।त्यतिबेला योगले मानिसलाई कुनै पनि परिस्थितिमा मनको सन्तुलन कसरी कायम राख्ने भनेर सिकाउँछ। समानता वा मनको सन्तुलित अवस्था हुनु नै योगको मुख्य उद्देश्य र लक्ष्य हो।

 समत्वम् को अर्थ के हो ?

 समत्वम पथले जीवनका सबै परिस्थितिहरूमा मनलाई स्थिर र सन्तुलित राख्ने क्षमतालाई विकास गर्दछ। केही अर्थमा यसले हामीलाई सधैंभरि शान्त र सन्तुष्ट रहन सक्षम बनाउँछ।  सामान्यतया, समत्वम प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि प्रफुल्लित हुने क्षमता हुन्छ भने त्यसक्षण हामीलाई खतराको सामना गर्न दृढता र दिमागको उपस्थिति र अपमान, चोट र उत्पीडनमा पनि सहनशीलता प्राप्त गर्न सक्षम बनाउँछ। यसबाहेक, यसको अर्थ जीवनको कठिन र व्यस्त दिनचर्यामा जान पनि सक्षम बनाउँदछ भने संसारको अस्तव्यस्त र कोलाहल बीचमा  पनि धैर्य र आनन्दका साथ राख्दछ।

"समत्वम् योग उच्यते" यो शाब्दिक पथमार्ग त्यो योग हो जसको बारेमा भगवान श्रीकृष्णले पवित्र ग्रन्थ भगवद्गीतामा विस्तृत रूपमा बताउनुभएको छ। उहाँले समत्वमलाई मनको त्यो समानताको रूपमा मान्नु भएको छ जुन सबै उथलपुथल, कठिनाइ र विपत्तिहरूको बीचमा एक साँचो योगीको स्वामित्व हुन्छ। यसले हामीलाई सदाकाल सबै मानसिक विचार, कल्पना, परिमार्जन, मूड, आवेग, भावनाहरू र प्रवृत्तिहरू पार हुन मद्दत गर्दछ। यसबाहेक, भगवान श्रीकृष्णले व्याख्या गर्नु भएकोछ  कि समत्वमको अर्थ सफलता -असफलता, लाभ -हानि, वा सुख -दुखमा मनको सन्तुलन कायम राख्ने क्षमता हो। यो एक सिद्ध गुरुको योग्यता हो जसले आफ्नो कर्म र व्यवहारलाई सबै परिस्थितिमा सन्तुलित राख्छ। जैन धर्ममा पनि समत्वमको अभ्यासलाई साधना मानिन्छ जुन आफैमा एक आध्यात्मिक अभ्यास हो।शास्त्रअनुसार "आत्माको प्रकृति समता हो"।समत्वमको परिभाषा हामीले सोचेको भन्दा धेरै छ। यो मानसिक शान्तताको अस्थायी अवस्था भन्दा धेरै टाढा जान्छ जुन मानिसहरूले प्रायः छोटो समयको लागि अवकाश लिँदा हिमालयको आश्रम, वा लामो यात्रापछि थकित हुँदा थोरै आरामको लागि कुनै शान्त प्रकृति आरक्षितमा बोल्छन्। यो सर्वोच्च प्रकृतिको पूर्ण शान्तिको प्राप्ति हो।

 "समत्वम् योग उच्यते"

 समत्वम् शान्तिको क्षेत्र हो,जहाँ हाम्रो आत्मालाई पीडा दिने सबै चिन्ता र डरहरू प्रवेश गर्ने हिम्मत गर्दैनन्। यो अनन्त घामको किरण जस्तै हो जहाँ हाम्रो  जात, धर्म र रंगका सबै सांसारिक भेदहरू ईश्वरीय प्रेमको न्यानो अंगालोमा हराउँछन्। यो एक सुरक्षित स्थान हो जहाँ हाम्रा सबै इच्छा र लालसाहरूले पूर्ण तृप्ति पाएका छन्। आज आधुनिक संसार सबै अस्थिर छ, समयसंग हाम्रो जीवनमा थप तनाबै तनाब थप्दैछौं। यस संसारमा सबैजना बेचैन छन् हामी सबै केही न केही खोजिरहेका छौं। तर, हामी सबैलाई केही थाहा छैन। हामी सबैलाई सधैं महसुस हुन्छ कि हामी केही चीजको खाँचोमा छौं, जसको प्रकृति हामीले बुझ्न सक्दैनौं। हामीले डिग्री, डिप्लोमा, नाम, उपाधि, सम्मान, शक्ति र प्रसिद्धि पाउँछौं ,विवाह गर्छौं र त्यसपछि बच्चा जन्माउँछौं।  छोटकरीमा, हामीलाई खुशी दिने हर कुराहरु र सोचेका कुराहरू पाउँछौं। एक व्यक्तिसँग अपार धन र सबै प्रकारका सुखसुविधा अनि सहज जीवन हुन सक्छ, तर पनि उसको जीवनमा शान्ति र आनन्द नहुन सक्छ। आधुनिक संसारको सबै धनसम्पत्ति हुँदाहुँदै पनि मानिसमा आन्तरिक शान्ति हुँदैन किनभने ऊसँग कुनै मेलमिलाप छैन। व्यक्तिको हृदयमा स्वार्थ, लोभ, अहंकार, काम, घमण्ड, भय, घृणा, क्रोध र चिन्ताको कारणले कलह हुन्छ। त्यसमा शान्ति वा सुख पाउन सक्दैन।बाहिरी सद्भाव र शान्तताको मतलब यो होइन कि भित्री शान्ति र सद्भाव पाउन सकिन्छ। समाजमा सबै कुरा ठीक छ तर पनि यसले मानसिक शान्तिको सुनिश्चितता  गर्दैन। यस्तो अवस्थामा

"समत्वम् योग उच्यते " बुझिएको छ भने धेरै सजिलो हुन्छ जीवनको आधारभूत सिद्धान्तहरू समावेश हुँदा। "समत्वम् योग उच्यते" मूलतः भगवान श्रीकृष्णको भनाइ हो जुन उहाँले अर्जुनलाई सुनाउनु भएको थियो। हामीले पहिले नै भगवद्गीतामा संस्कृतको चर्चा गरिसकेका छौं, श्लोकको बारेमा थप जान्न प्रयास गर्नेहरूका लागि यहाँ यस श्लोकको नेपाली मा अनुवाद गर्दा-

 "हे धनन्जय, योगमा स्थापित कर्म गर र आसक्ति त्याग, सफलता - असफलतामा सन्तुलित रहने गर"। यसरी- श्लोक ४८, अध्याय २, भगवद्गीतामा योगलाई समताको रूपमा परिभाषित गरिएको छ।

 "समत्वम् योग उच्यते" भन्नाले जीवनको कला भन्ने बुझिन्छ।किनभने,जीवनमा  सबै राम्रो हुँदा शान्त हुन्छ, सजिलो हुन्छ तर जीवनले हामीलाई नराम्रो दिँदा अर्थात सोचेको विपरीत फल प्राप्त हुँदा शान्त भन्दा अशान्त हुने हुन्छ र यो जीवन बिग्रिएको बेला हुनेहुन्छ। जब त्यहाँ अराजकता र भ्रम पैदा हुन्छ भने हाम्रो वरिपरि समस्याहरू आई शान्तता आउँदैन।त्यसबेला बुद्धिकाे खाँचो पर्दछ।उदाहरणको रूपमा, जब मानिसहरूले हामीलाई दोष दिन्छन् र हामीलाई बुझ्न असफल हुन्छन्, त्यहाँ मुस्कुराउनको लागि भित्री शक्ति चाहिन्छ। कुनै चीजहरू हामीले अपेक्षा गरेको बाटोमा भइरहेका छैनन् र अव्यवस्थित छ भने त्यहाँ सहनशीलता, बल र साहस चाहिन्छ।  सन्तुलनको यस्तो कला योगीहरुको योगको परीक्षा हो। यदि हामीसँग सम-बुद्धि छैन भने योग सम्भव छैन।

"समत्वम् योग उच्यते" इतिहासमा पनि महान् नेताहरूको जीवन जिउने कला मानेका छन्। महात्मा गान्धीको जीवन साथी कस्तुरबा गान्धी मृत्युशय्यामा थिइन् र डाक्टरहरूले आशा त्यागेका थिए र उनीहरूले भनेका थिए "मात्र केही घण्टा वा मिनेट हो - उनको जीवन बाँच्नको लागि।" त्यतिबेला महात्मा गान्धीले हिम्मत जुटाएर आफ्नो कुटीरबाट बाहिर निस्केर पण्डित सुधाकर चतुर्वेदीलाई गीताको त्यो श्लोक पढेर सुनाउन भनेपछि गीता वाचन गर्दा गान्धीजीले जवाफ दिए, “आज तिम्रो बापूको परीक्षा हो।  आज मेरो परिक्षा हो।" कस्तुरबाको हार म सम्हाल्न सक्छु कि सक्दिन भन्ने थाहा हुन्छ ।”  जब उहाँ यी कठिन परिस्थितिहरूमा शान्त हुन सक्नुहुन्छ, हामी उहाँबाट केही कुराहरू पनि सिक्न सक्छौं। योगले हाम्रो जीवनमा त्यो सन्तुलन ल्याउँछ, जसले गर्दा घटनाहरूले हामीलाई भित्रबाट चकनाचूर पार्न सक्दैन।

यो पुरानो श्लोक "समत्वम् योग उच्यते" आज पनि यो आधुनिक संसारमा अत्यन्तै सान्दर्भिक छ। यस उखानमा कृष्णले अर्जुनलाई योगमा लाग्न बताउँछन्। "समत्वम् योग उच्यते" ले कर्मयोगको शिक्षालाई अगाडि बढाउँछ र हामीलाई भौतिक संसारमा रहेका वस्तुहरूप्रतिको हाम्रो लगावलाई त्याग गर्न सल्लाह दिन्छ।

" समत्वम् योग उच्यते " सान्दर्भिक अर्थ हामी एकै दिनमा हाम्रा सबै संलग्नहरूलाई पूर्णतया त्याग्न सक्दैनौं। यो साहसले धेरै समय लिन्छ। यद्यपि, भगवान श्रीकृष्णले बिस्तारै यस मार्गमा हिड्न सुरु गर्न आग्रह गर्नुहुन्छ। केवल उहाँले हामीलाई यो बाटो पछ्याउन भन्नुहुन्छ। किनभने उहाँ हाम्रो कार्यको नतिजाको लागि हाम्रो उत्सुकतालाई कम गर्न चाहनुहुन्छ। यो प्राप्त गर्ने एकमात्र उपाय भनेको यस भौतिक संसारमा हाम्रो लगाव घटाउनु हो। एक आमा, जसले आफ्नो बच्चाको हेरचाहमा अत्यन्तै संलग्न हुन्छिन् भने यो बच्चा ठूलो भएपछि मेरो हेरचाह गर्नेछ भन्ने भावना स्वतः अपेक्षा हुन्छ। उसले जीवनमा केहि हासिल गर्नेछ अनि सफल हुनेछ। यदि यी चीजहरू भएन भने उनी निराश हुन्छिन् र आफ्नो लागि धेरै दुःख उत्पन्न गर्छिन्। तर नानी बच्चासँग जोडिने छैन भने उनले कुनै पनि अपेक्षा बिना बच्चाको राम्रो हेरचाह गरेर मात्र आफ्नो स्वधर्म पूरा गर्नेछिन्। यसरी उनले समानता कायम राख्छिन्। हामीले यसरी प्रतिक्रिया दिनुपर्दछ कि हामीले आफूलाई सांसारिक चीजहरूबाट अलग गर्नुपर्छ। श्लोकमा, हामी भगवान श्रीकृष्णद्वारा परिभाषित योग शब्दको सामना गर्छौं। योग शब्दको रहस्यमय अनुष्ठान र जटिल शारीरिक आसनसँग कुनै सम्बन्ध छैन। यो केवल एक सरल र व्यावहारिक परिभाषा हो अर्थात् कर्महरूको प्रदर्शनको क्रममा मनको समानता हो। अब हामी सोच्न सक्छौं कि सबैले यो कसरी हासिल गर्छौं ? भौतिक संसारबाट संलग्नता हटाउन व्यावहारिक प्रविधिहरू के हुन् ? हामीले जीवनको यो कला कसरी हासिल गर्ने हो ? अभ्यास गर्नुपर्दछ। हामीले भविष्यको बारेमा सबै आशा र चिन्ताहरू  विगतका सम्झनाहरूबाट आफूलाई मुक्त गर्नुपर्छ।भूत र भविष्यको बारेमा निरन्तर सोचाइ हटाएपछि, हामी त्यो सबै ऊर्जा वर्तमान क्षणमा र हातमा रहेको कार्य कार्यान्वयन गर्न प्रयोग गर्न सक्छौं। हामी सबैले हाम्रो जीवनमा केही घटनाहरू अनुभव गरेका छौं जहाँ हामी यति रमाइलो र आनन्दित रूपमा हाम्रो काममा संलग्न छौं कि अन्ततः हामी कहाँ छौं र कुन समय थियो भनेर बिर्सन्छौं। तर, यी अनुभवहरू हाम्रो जीवनमा धेरै थोरै हुन्छन्, यो हामीले हरेक दिन अनुभव गर्ने कुरा होइन।यी विचारहरू प्रत्येक कार्यमा गहिरिएर  ठुलो वा सानो कार्य गर्न सक्छौ अनि  विगत र भविष्यको सोचलाई कम गर्न सक्षम हुनेछौं जसले चिन्ता बिना सन्तुलित रहन सक्षम बनाउँदछ। जब जीवनले हामीलाई चुनौती दिन्छ, त्यसबेला सन्तुलन र समानताका सीपहरू चाहिन्छ।केवल अवलोकन, कल्पना गरौं कि जीवनका साना कुराहरूमा मन कसरी जान्छ यो कसरी ज्वलन्त हुन्छ। हाम्रो मनले जीवनको केही स- सानो मामिलाहरूमा चारैतिर गडबड सिर्जना गर्दछ। एक क्षण हाम्रो जीवन उच्च छ, र एक क्षण यो तल छ, र योग यो मनोवैज्ञानिक अशान्तिको जवाफ हो जुन जीवनले हामीलाई यसमा धकेल्दछ। योगले हाम्रो दृष्टिकोणमा समानता ल्याउँछ। हाम्रो वरपरको वातावरण अशान्त हुँदा चेतनालाई स्थिर बनाउन यसले आन्तरिक शान्ति र शान्तता ल्याउँछ। त्यसैले, हर परिस्थिति र क्षणहरूमा हाम्रा भावनाहरू व्यवहारहरूमा सन्तुलन कायम राख्न सिक्नुपर्छ। यी सबैको संक्षेपमा, जीवनमा समानता र सन्तुलन कायम राख्नको लागि हामीले आफूलाई अलग गर्न आवश्यक पर्ने कुराहरू यहाँ छन्। "समत्वम् योग उच्यते" माध्यम अनावश्यक विचारहरू कम गर्दै विचारको गुणस्तर सुधार कार्यमा ध्यान केन्द्रित गर्दै जीवनको सांसारिक मामिलाहरूबाट यसलाई अभ्यास गर्ने प्रयास गर्ने गर्यौं भने यसले अन्ततः हामीलाई जीवनको ठूलो निर्णय र परिस्थितिहरूमा लैजान्छ। हामीले सधैं सजिलो कार्यहरूबाट सुरु गर्नुपर्छ र जटिल कार्यहरूमा जानुपर्छ। जस्तो आफ्नो बिरुवाहरूलाई रोपेपछि पानी दिन सुरु गर्छौं, यसमा अविभाजित ध्यान दिन प्रयास गर्नुपर्छ र मात्र हामीले फरक देख्नेछौं। यसलाई प्रयास गरेर हेर्नुपर्दछ, के हुन्छ ? र यसले हाम्रो लागि के राख्छ ?केवल पूर्ण विश्वास राख्नु "समत्वम योग उच्यते " अभ्यास वा फल हुनेछ।

ॐ तत् सत् 🙏🙏🙏