रामपुरखापमा खुल्यो ‘तस्करीको लाइन ’ ?

रौतहट । सीमामा सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थिति छ। केही मिटरको दूरीमा सशस्त्र प्रहरीको बोर्डर आउट पोस्ट (बीओपी) छ। सीमा निगरानी, अवैध आयात–निर्यात नियन्त्रण र चोरी–तस्करी रोक्ने जिम्मेवारी बोकेको सुरक्षा संयन्त्र त्यहीँ छ। तर स्थानीयको आरोप पत्याउने हो भने रौतहटको रामपुरखाप नाकामा दृश्य भने उल्टो देखिन थालेको छ, सीमा सुरक्षित गर्ने सुरक्षाकर्मीको आँखाअगाडि नै तस्करीको ‘लाइन’ खुलेको छ।
स्थानीयका अनुसार लामो समयदेखि नियन्त्रणमा रहेको भनिएको तस्करी पछिल्लो समय पुनः सक्रिय भएको छ। विशेषगरी भारतबाट भैँसी, गाई, राँगा, पाडा तथा पाडी नेपाल भित्र्याउने क्रम बढेको उनीहरूको दाबी छ। पशुचौपायासँगै चिनी, किराना, कपडा तथा खाद्यान्नलगायतका सामानसमेत अवैध रूपमा भित्र्याउने गरिएको स्थानीयको भनाइ छ।
स्थानीयका अनुसार भारततर्फबाट ल्याइएका पशुचौपायालाई रामपुर गाउँ हुँदै नेपालतर्फ ल्याइन्छ। त्यसपछि ती पशु राजपुर नगरपालिकाको कुडिया बजारसम्म पु¥याउने गरिएको बताइएको छ।सीमाबाट केही किलोमिटर उत्तरमा रहेको कुडिया बजारमा भारतबाट ल्याइएका राँगा तथा भैँसी जम्मा गरी विभिन्न स्थानमा पठाउने गरिएको स्थानीयको दाबी छ।यसले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न जन्माउँछ, सीमाबाट छिरेको पशुचौपाया सुरक्षाकर्मीको चेकजाँच पार गरेर बजारसम्म कसरी पुग्छ?यदि स्थानीयको दाबीअनुसार दैनिक रूपमा ठूलो संख्यामा पशुचौपाया ओसारपसार भइरहेको हो भने त्यसको निगरानी संयन्त्र, गस्ती, चेकजाँच र बरामदसम्बन्धी विवरण सार्वजनिक हुनुपर्ने देखिन्छ।
स्थानीय तहमा सबैभन्दा चर्चामा रहेको विषय हो—तस्करीको कथित ‘लाइन’।स्थानीयले रामपुरखाप नाकाबाट पशु तथा अन्य सामानको अवैध कारोबारमा मुस्तफा, लड्डु, प्रमोद र चतरा उर्फ सुरेन्द्र लगायतका व्यक्तिहरू सक्रिय रहेको आरोप लगाएका छन्। उनीहरूले यी नामलाई कारोबारीसँग जोडेर दाबी गरे पनि त्यसको स्वतन्त्र पुष्टि भने हुन सकेको छैन।त्यसैले आरोपित व्यक्तिहरूको भनाइसमेत सार्वजनिक अनुसन्धानको महत्वपूर्ण पाटो बन्न सक्छ।तर प्रश्न केवल केही व्यक्तिको नाममा सीमित छैन। यदि ठूलो परिमाणमा तस्करी भइरहेको छ भने त्यसको व्यवस्थापन, ढुवानी, भण्डारण र बजारसम्म पु¥याउने संरचना कसरी सञ्चालन भइरहेको छ?यही प्रश्नले सुरक्षा संयन्त्रको भूमिकामाथि समेत गम्भीर चासो पैदा गरेको छ।
सीमा सुरक्षाको मुख्य जिम्मेवारी पाएको सशस्त्र प्रहरीमाथि स्थानीयले अझ गम्भीर आरोप लगाएका छन्।स्थानीयको दाबीअनुसार केही सुरक्षाकर्मीलाई आर्थिक प्रभावमा पारेर तस्करहरूले सीमा हुँदै सामान भित्र्याउने वातावरण बनाएका छन्। उनीहरूको आरोपमा तस्करी नियन्त्रण गर्नुपर्ने सुरक्षा संयन्त्रकै केही व्यक्तिले उल्टै तस्करीको ‘लाइन’ सहज बनाइदिने गरेका छन्।यस्तो आरोप प्रमाणित भएमा यो सामान्य तस्करीको घटना मात्र रहने छैन। यसले सीमा सुरक्षा प्रणाली, सुरक्षा निकायको आन्तरिक निगरानी र संस्थागत जवाफदेहितामाथि नै प्रश्न खडा गर्नेछ।तर यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट हुन आवश्यक छ—स्थानीयले लगाएको आरोप आफैंमा प्रमाण होइन। आरोपको पुष्टि गर्न सुरक्षाकर्मीको ड्युटी विवरण, सीसीटीभी वा निगरानी अभिलेख, बरामद तथा पक्राउको तथ्यांक, राजस्व अभिलेख र सम्बन्धित व्यक्तिहरूको बयानलगायत प्रमाण आवश्यक हुन्छ।
रामपुरखाप नाका हुँदै अवैध सामान आउने गरेको विषय नयाँ भने होइन। नेपाल प्रहरीका सार्वजनिक अभिलेखमा समेत रामपुरखाप क्षेत्रमा भारतबाट भन्सार छली ल्याइएका आलु–प्याज तथा सुर्तीजन्य सामान नियन्त्रणमा लिइएको विवरण भेटिन्छ।त्यस्तै, सार्वजनिक समाचार अभिलेखमा रामपुरखापसहित रौतहटका विभिन्न नाकामा समय–समयमा तस्करी तथा सुरक्षाकर्मीको सम्भावित मिलेमतोबारे आरोप प्रकाशित भएका छन्। पशुचौपायाको अवैध ओसारपसारलाई सामान्य तस्करीका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन। सीमापारबाट पशु भित्र्याउँदा राजस्व तथा भन्सारसँगै पशु स्वास्थ्य र क्वारेन्टाइनको विषय पनि जोडिन्छ।सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, सीमा सुरक्षामा खटिएका सुरक्षाकर्मीमाथि नै तस्करीको संरक्षण गरेको आरोप लागेपछि सम्बन्धित उच्च अधिकारीले यसलाई सामान्य गुनासोका रूपमा पन्छाउन मिल्दैन।