रातको अँध्यारोमा सरेको तस्करी

जनकपुरधाम । भन्सार चोरीपैठारी नियन्त्रण अभियानअन्तर्गत धनुषा प्रहरीले पछिल्लो २६ दिनमा रु ८१ लाख सात हजार ७८६ बराबरको अवैध सामान बरामद गरेको तथ्यले जिल्लाका सीमावर्ती क्षेत्रमा चोरीपैठारीको चुनौती अझै कायम रहेको देखाएको छ। साउन १ गतेदेखि २६ गतेसम्म विभिन्न स्थानबाट उक्त मूल्य बराबरको सामान बरामद गर्नुका साथै प्रहरीले पाँच जनालाई पक्राउ गरेको जनाएको छ।
तर, प्रहरीको बरामद तथ्यांकले मात्रै सीमा क्षेत्रमा तस्करी नियन्त्रण भएको निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था देखिँदैन। स्थानीयस्तरबाट प्राप्त सूचनाअनुसार धनुषाको महिनाथपुरस्थित गुल्म तथा त्यस मातहतका सीमा सुरक्षा चौकी (बीओपी)को कार्यक्षेत्रमा चोरीपैठारीको स्वरूप परिवर्तन भएको छ। विगतमा पिकअप तथा अन्य ठूला सवारीसाधन प्रयोग गरेर तुलनात्मक रूपमा खुलेआम हुने गरेको तस्करी अहिले मोटरसाइकल र अटोको माध्यमबाट सञ्चालन हुन थालेको बताइन्छ।यसले तस्करी रोकिएको नभई तस्करले सुरक्षा निगरानी र नियन्त्रणको शैलीअनुसार आफ्नो रणनीति परिवर्तन गरेको संकेत गर्छ।
पहिले सीमावर्ती क्षेत्रमा दिनको समयमा समेत सामान ओसारपसार हुने गरेको स्थानीयको भनाइ थियो। सुरक्षा निकायको निगरानी बढेपछि अहिले त्यस्ता गतिविधि रातिको समयमा बढी हुने गरेको बताइन्छ। साना सवारीसाधनको प्रयोगले तस्करलाई सामान टुक्र्याएर पटक–पटक ओसारपसार गर्न सहज हुने भएकाले ठूलो परिमाणमा सामान बोकेको एउटा गाडी समात्नुभन्दा त्यस्तो सञ्जाल पहिचान गर्न सुरक्षा निकायका लागि चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ।
विशेषगरी मोटरसाइकल र अटो प्रयोग हुँदा सीमाबाट भित्र्याइएका सामानलाई तत्कालै विभिन्न ग्रामीण तथा बजार क्षेत्रतर्फ लैजान सकिने भएकाले तस्करीको परम्परागत ढाँचा फेरिएको देखिन्छ। यसरी हेर्दा एउटा ठूलो सवारीसाधन बरामद गर्नु मात्रै तस्करी नियन्त्रणको पर्याप्त सूचक होइन। सामान कहाँबाट आयो, कसले सीमापार गरायो, कसले ढुवानी ग¥यो र अन्ततः कसको जिम्मामा पुग्यो भन्ने सम्पूर्ण सञ्जालको अनुसन्धान आवश्यक हुन्छ।
धनुषा प्रहरीको २६ दिनको कारबाहीमा रु ८१ लाखभन्दा बढीको अवैध सामान बरामद हुनु सकारात्मक पक्ष हो। पाँच जना पक्राउ पर्नुले पनि केही हदसम्म कारबाही अघि बढेको देखाउँछ। तर यति ठूलो मूल्य बराबरको सामान छोटो अवधिमै बरामद हुनु आफैँमा सीमावर्ती क्षेत्रमा अवैध कारोबारको दबाब कति ठूलो छ भन्ने प्रश्नसमेत उठाउँछ।
सीमा सुरक्षाको जिम्मेवारी पाएका निकायबीच प्रभावकारी समन्वय, रातिको गस्ती, शंकास्पद मोटरसाइकल तथा अटोको निगरानी, सूचना संकलन र बरामद सामानको स्रोतसम्म पुग्ने अनुसन्धानलाई प्राथमिकता नदिएसम्म तस्करीको स्वरूप मात्रै बदलिने, नियन्त्रण नहुने जोखिम रहन्छ।त्यसैले अहिलेको मुख्य प्रश्न “कति सामान बरामद भयो?” भन्ने मात्र होइन, “बरामद हुन नसकेको तस्करीको मात्रा कति छ र त्यसको सञ्जाल कहाँसम्म फैलिएको छ?” भन्ने हो।
धनुषाको सीमा क्षेत्रमा पिकअपबाट मोटरसाइकल र अटोमा पुगेको तस्करीको यो बदलिँदो शैलीले सुरक्षा निकायलाई पनि आफ्नो निगरानी प्रणाली परिवर्तन गर्नुपर्ने सन्देश दिएको छ। सीमा क्षेत्रमा दिनको तस्करी घटेर रातिको तस्करी बढेको हो भने त्यसलाई सफल नियन्त्रणको संकेत मान्ने कि तस्करको रणनीतिक परिवर्तनका रूपमा बुझ्ने भन्ने विषयमा गम्भीर समीक्षा आवश्यक छ।
अन्ततः तस्करी नियन्त्रणको वास्तविक सफलता बरामद गरिएको सामानको मूल्यले मात्र होइन, तस्करीको जरोसम्म पुगेर कारोबारी, ढुवानीकर्ता र संरक्षण गर्ने सम्भावित सञ्जालमाथि हुने कारबाहीले निर्धारण गर्नेछ। धनुषाको सीमामा अहिले देखिएको गतिविधिले यही चुनौती सुरक्षा निकायसामु थप गम्भीर रूपमा खडा गरेको छ।