सप्तरीको रामपुर मलहनियामा रातारात करोडौँको कपडा तस्करी, ठूला व्यापारी–प्रहरीको मिलेमतोको पर्दाफास

सप्तरी— नेपालको पूर्वी सीमा क्षेत्रमा पर्ने रामपुर मलहनिया नाकामा दिनहुँ करोडौँ रुपैयाँ मूल्यको कपडा तस्करी भइरहेको छ। स्थानीय स्रोतका अनुसार, यहाँका ठूला व्यापारीहरूले सरकारी नियमनको आँखा छल्न प्रतिदिन लाखौँ मूल्यको कपडा सीमा नाघाइरहेका छन्।
यस नाकामा तस्करी गर्ने ठूला नामहरूमा ललण मण्डल, सुसिला मण्डल, गणेश मेता, अरुण यादव, कृष्ण दास, बुचिया मण्डल, रेखा मण्डल, ललिया मण्डल, हरि मण्डल, शिवशङ्कर साह, खैनी–बिडी र रजनिगन्धा बेपारी, सरिता दास (किराना) लगायतका व्यापारीहरूको नाम जोडिएको छ। उनीहरूले दिनमै करिब ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढीको सामान सीमा पार गराउँछन्।
रामपुर मलहनिया बोर्डरमा सशस्त्र प्रहरीको सइ, नेपाल प्रहरीको असइ, र फेरि सशस्त्र प्रहरीको इन्स्पेक्टर साथै नेपाल प्रहरीको अर्को सइ जस्ता उच्च पदस्थ सुरक्षा अधिकारीहरू बस्छन्। स्थानीय स्रोतका अनुसार, यी सबै अधिकारीहरूले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा तस्करीलाई अनुमति दिएका छन्।“यी कामहरू प्रायः राति हुने गर्छ। प्रहरीलाई लाइन दिइएको छ, उनीहरू स्वतः निगरानी छोड्छन्,“ नाम नखुलाउने एक स्थानीय व्यापारीले बताए। उनले भने, “यदि दिनको समयमा कुनै सवारी वा व्यापारिक गतिविधि भए पनि सशस्त्र र नेपाल प्रहरीको नजर कडा हुन्छ। तर रातको समयमा भने सबै खुला छ।“
रामपुर मलहनिया नाकामा हुने तस्करी पूर्ण रूपमा संगठित छ। ठूला व्यापारीहरूले सीमा नाकामा ठूलो मात्रामा कपडा ल्याउँछन् र रातको समयमा सीमा अधिकारीहरूलाई ‘लाइन’ बुझाएर सामान सहजै नेपाल भित्र पसाउँछन्।स्थानीय बासिन्दा भन्छन्, “यो काम यति लामो समयदेखि चल्दै आएको छ कि प्रहरी र व्यापारीबीच मिलेमतो परम्परामा परिणत भइसकेको छ। जोसुकैले विरोध गरे पनि स्थायी समाधान छैन।“एक पूर्व सीमा सुरक्षा अधिकारीका अनुसार, “तस्करी रोक्न चाहिने प्राविधिक निगरानी प्रणाली र पेट्रोलिंगको पूर्ण व्यवस्था छैन। ठूला व्यापारीहरूले पर्याप्त रिश्वत दिएपछि सबै प्रक्रिया सजिलै पार गरिन्छ।“
जानकारी अनुसार, तस्करी प्रायः रातको १० बजेदेखि सुरु भएर बिहान ३–४ बजेसम्म चल्छ। व्यापारीहरूले ठूलो ट्रक वा भ्यानमा कपडा भित्र्याउँछन् र सशस्त्र तथा नेपाल प्रहरीका कर्मचारीलाई उचित रकम बुझाएर नाकाबाट सहजै पठाउँछन्।स्रोतका अनुसार, “कसैले रोक्ने प्रयास गरेमा तुरुन्तै ‘लाइन’ बुझाइन्छ। यदि लाइन नपुग्यो भने प्रहरी पनि हस्तक्षेप गर्दैन। यो प्रक्रिया पहिले नै निर्धारण गरिएको छ।“स्थानीय व्यापारीहरू भन्छन् कि तस्करीले उनीहरूको व्यवसायलाई फाइदा पुर्याउँछ। तर तस्करीले देशको अर्थतन्त्रमा प्रतिकूल प्रभाव पार्ने गरेको छ।“कुनै नियमन पालन गर्नुपर्छ भन्ने आवाज उठ्दा ठूला व्यापारीहरू र प्रहरी बीच सम्बन्ध बिग्रन्छ। तर धेरैजसोले रातको समयमा यो कारोबार गर्न सहजता अनुभव गर्छन्,“ एक स्थानीयले बताए।
सरकारले समय–समयमा सीमामा निगरानी बढाएको भए पनि ठूला व्यापारी र अधिकारीको मिलेमतोका कारण तस्करी रोक्न सकिएको छैन। सीमा सुरक्षा अधिकारीहरूले प्राविधिक निगरानी, जाँच–परीक्षण र पेट्रोलिङ प्रणाली सुधार्नुपर्ने चेतावनी पनि दिइरहेका छन्।विशेषज्ञहरूले भनेका छन् कि सीमा नाकामा हुने यस्तो तस्करी केवल ठूला व्यापारी वा सीमामार्गका सुरक्षा अधिकारीको मिलेमतोमा मात्र सम्भव भएको होइन। यसमा स्थानीय राजनीतिक संरचना, आर्थिक फाइदा र अवैध सम्पत्ति कमाउने प्रवृत्तिले पनि ठूलो भूमिका खेलेको छ।
स्थानीय बासिन्दा र नागरिक समाजले लामो समयदेखि रामपुर मलहनियामा हुने तस्करीको विरोध गर्दै आएका छन्। तर ठूला व्यापारी र सुरक्षा अधिकारीको मिलेमतोका कारण दोषीलाई सजाय नहुने प्रचलन छ।“हामीले बारम्बार उजुरी गर्दा पनि केही हुँदैन। यो साँच्चिकै रातारात करोडौँको तस्करी हो, र हामीले यसमा सहज पहुँच नभएसम्म केही गर्न सक्दैनौं,“ स्थानीय नागरिकले भने।
सप्तरीको रामपुर मलहनिया बोर्डरमा हुने कपडा तस्करीले स्थानीय र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ। रातको समयमा ठूला व्यापारी र सुरक्षा अधिकारीबीचको मिलेमतोले यस अवैध कारोबारलाई अझ सशक्त बनाएको छ।स्रोतका अनुसार, यदि सरकारले रात्री निगरानी प्रणाली सुधार, सीमा नाकामा आधुनिक उपकरण र पूर्ण जाँच–परीक्षण लागू गर्न सकेमा मात्रै यस्तो तस्करी नियन्त्रण गर्न सम्भव हुनेछ। तर हालसम्म ठूला व्यापारी र सुरक्षा अधिकारीबीचको मिलेमतो र रातको समयमा हुने अवैध कारोबारले स्थिति अझ जटिल बनाएको छ।नेपालको पूर्वी सीमा क्षेत्रका लागि यो विषय केवल स्थानीय समस्याको रूपमा नभएर राष्ट्रिय सुरक्षा, आर्थिक र प्रशासनिक चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ। रामपुर मलहनियामा हुने रातारात करोडौँको तस्करीले देशभरि सनसनी मच्चाएको छ, र यसको प्रभाव दीर्घकालीन रूपमा महसुस हुनेछ।