बलिनगर नाका हुँदै तस्करी

परासी । बलिनगर नाका नवलपरासी जिल्लामा अवस्थित छ र भारत–नेपाल सीमामा रहेको एक महत्वपूर्ण व्यापारिक तथा आवागमन केन्द्र हो। पछिल्ला वर्षहरूमा सीमावर्ती क्षेत्रमा अवैध तस्करीको घटना बढ्दै गएको छ। नवलपरासी जिल्लाका विभिन्न नाकाबाट नेपालतर्फ अवैध रूपमा सामान तस्करी हुने क्रम निरन्तर बढ्दो छ। नवलपरासी जिल्लाका विभिन्न नाकाबाट केही समयदेखि अवैध तस्करीको क्रम बढ्दो देखिएको छ। यी नाकाहरू मार्फत नेपाल र भारत दुवैतर्फ सामानको अवैध ओसारपसार बढेको पाइएको छ। विशेषगरी, लत्ताकपडा, किराना, फलफूल, कफी, र अन्य व्यापारिक वस्तुहरू अवैध रूपमा भित्र्याइँदै वा बाहिर पठाइँदै आएको तथ्यांकले देखाएको छ।विशेषगरी बलिनगर नाका मार्फत सबैभन्दा बढी लत्ताकपडा र किराना सामान भन्सार छली गरी नेपाल भित्र्याइँदै आएको पाइएको छ।

भारत–नेपाल सीमामा भइरहेको तस्करी गतिविधि सम्बन्धी जानकारी अनुसार, भारतबाट नेपालतर्फ विभिन्न प्रकारका सामान तस्करी हुने गरेका छन्। यसमा खसी, बोका, राँगा, माछा, चामल, मोबाइल फोन, मोबाइलका पाट्र्स, काजु, बदाम, चिनी, जुत्ता, चप्पल, कपडा, इलेक्ट्रोनिक सामान लगायतका वस्तुहरू समावेश छन्। सीमा क्षेत्रमा निगरानी र सुरक्षा कडा भए पनि, दुई देशतर्फ ठूलो मात्रामा तस्करी कार्य बढ्दै गएको बताइएको छ।

त्यस्तै, नेपालबाट भारततर्फ तस्करी हुने सामानमा पनि विभिन्न वस्तुहरू पर्दछन्। यसमा तेस्रो मुलुकबाट आएको चाइनिज लसुन, चाइनिज लाइटर, केराउ, कवाडी सामग्री, नास्पाती लगायतका फलफूल तथा अन्य सामाग्रीहरू समावेश छन्। यी वस्तुहरू प्रायः अवैध रुपमा बजारमा ल्याइन्छन् र यसले दुवै देशको स्थानीय बजार तथा अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने जोखिम रहन्छ।
स्थानीय स्रोतका अनुसार, बलिनगर नाकामा भइरहेको तस्करीमा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल (बिओपी) का केही प्रहरी कर्मचारीहरूको सहयोग, साथ र सेटिङ रहेको आशंका गरिएको छ। यसले सीमा क्षेत्रमा निगरानी प्रणाली कमजोर भएको देखाउँछ र अवैध व्यापारलाई बढावा दिएको अनुमान गरिन्छ।

बलिनगर नाकामा भइरहेको तस्करीको मुख्य कारणहरूमा सीमामा पर्याप्त जाँच नहुँदा अवैध सामान सजिलै प्रवेश गराइन्छ।निगरानी प्रणाली कमजोर हुनु र सम्भावित भ्रष्टाचारका कारण तस्करी रोक्न कठिनाइ हुन्छ।स्रोत अनुसार, केही स्थानीय प्रशासनिक र सुरक्षा अधिकारीहरूको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष सहभागिताले तस्करीको प्रक्रिया सहज बनाइरहेको छ।नेपाल भित्र उच्च मूल्यमा उपलब्ध हुने वस्तुहरूको मागले तस्करीलाई प्रोत्साहन दिइरहेको छ। सशस्त्र प्रहरी बल (बिओपी) को प्रमुखमा सशस्त्र प्रहरी निरीक्षक पदम पुन रहेका छन्। रोचक कुरा के छ भने, दुबैको जागिर जम्मा ७–८ महिना मात्रै भएको छ।स्थानीय तथा सुरक्षासम्बन्धी स्रोतहरूका अनुसार, सीमावर्ती नाकामा अवैध तस्करी बढिरहेको अवस्थामा अवकाशका मुखमा रहेका अफिसरलाई पोस्टिङ गर्नु उचित नहुने ठहर गरिएको छ।

यस्तो नीति सशस्त्र प्रहरीका लागि प्रभावकारी मानिँदैन, किनभनेः जागिरको अवधि कम भएकाले अफिसरले दीर्घकालीन निगरानी र नियन्त्रणमा ध्यान दिन सक्दैनन्। सीमावर्ती क्षेत्रमा तस्करी रोक्न स्थायी र अनुभवी नेतृत्व आवश्यक हुन्छ। नयाँ वा अल्पकालीन पोस्टिङ भएका अफिसरहरूले स्थानीय तस्करी नेटवर्क र सेटिङको प्रभावकारी निगरानी गर्न कठिनाइ भोग्न सक्छन्। सीमा सुरक्षा र निगरानी क्षेत्रमा अनुभवी र दीर्घकालीन पोस्टिङ भएका अफिसरहरूलाई जिम्मेवारी दिनु जरुरी छ। यसले न केवल तस्करी नियन्त्रणमा मद्दत पु¥याउँछ, तर सुरक्षा निकायको विश्वासनीयता र कार्यक्षमता पनि बढाउँछ।
नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल (बिओपी) का केही कर्मचारीहरूले तस्करीमा सहयोग, साथ र सेटिङ गरेको आशंका छ। बलिनगर नाका नेपाल–भारत सीमामा अवस्थित महत्वपूर्ण प्रवेशद्वार हो। यहाँ भइरहेको अवैध तस्करीले आर्थिक, सामाजिक र प्रशासनिक दृष्टिले नकारात्मक प्रभाव पार्दै आएको छ। सुरक्षा निकायमा अल्पकालीन पोस्टिङ, सेटिङ र निगरानीको कमजोरी मुख्य चुनौती हुन्।

नवलपरासीको महेशपुरस्थित सीमा सुरक्षा गुल्म महेशपुरले खटिएको सशस्त्र प्रहरीले करिब २५ लाख रुपैयाँ मूल्यको अवैध कफीका दाना बरामद गरेको छ।मंगलबार विहान करिब ४ बजे सरावल–७, गणेशपुरस्थित नेपाल–भारत दशगज्जा नजिक नेपाली नम्बर प्लेट भएको ट्र्याक्टर नेपालतर्फ ल्याउँदै गर्दा महेशपुर सशस्त्र प्रहरीले उक्त कफी बरामद गरेको हो। प्रारम्भिक अनुसन्धान अनुसार ट्र्याक्टरमा अवैध रूपमा कफी लुकाएर ल्याउने तयारी गरिएको थियो।बरामद कफी र ट्र्याक्टर सशस्त्र प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ भने यस सम्बन्धमा थप अनुसन्धान जारी रहेको छ।