सशस्त्र प्रहरीमा एआईजी बढुवाको दौड तीव्र, तीन डीआईजीबीच कडा प्रतिस्पर्धा

6.1k Shares

काठमाडौं । संवेदनशील सूचना चुहावटको आरोपमा सशस्त्र प्रहरी बलका अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) वंशीराज दाहाल सेवाबाट बर्खास्त भएसँगै संगठनभित्र रिक्त भएको एक एआईजी पदमा बढुवाको प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ। लामो समयदेखि संगठनको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका तीन जना प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) अहिले उक्त पदका प्रमुख दाबेदारका रूपमा देखिएका छन्।
रिक्त एआईजी पदमा बढुवाका लागि डीआईजी सुरेश कुमार श्रेष्ठ, दीपेन्द्र शाह र पुरुषोत्तम थापाबीच प्रतिस्पर्धा हुने देखिएको छ। तीनै जना संगठनभित्र फरक–फरक महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीमा रहेकाले उनीहरूको कार्यक्षमता, व्यावसायिक अनुभव, कार्यसम्पादन र नेतृत्व क्षमताका आधारमा बढुवाको निर्णय हुने अपेक्षा गरिएको छ।
दाहाललाई सरकारले संवेदनशील सूचना चुहाएको आरोपमा विभागीय कारबाही गर्दै सेवाबाट हटाएपछि सशस्त्र प्रहरीमा एआईजीको एक दरबन्दी रिक्त भएको हो। उनलाई गत असोज १९ गते सरकारले निलम्बन गरेको थियो। त्यसपछि गृह मन्त्रालयले उनीमाथि लागेको आरोपबारे छानबिन गर्न एआईजी अन्जनीकुमार पोखरेलको नेतृत्वमा एक सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको थियो।
समितिले दाहालसँग बयान लिनुका साथै घटनासँग सम्बन्धित विषयहरूको अध्ययन गरी आफ्नो प्रतिवेदन गृह मन्त्रालयमा बुझाएको थियो। प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि सरकारले असोज २५ गते दाहाललाई सेवाबाट बर्खास्त गर्ने निर्णय गरेको जानकारी गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता आनन्द काफ्लेले विज्ञप्तिमार्फत दिएका थिए।दाहालमाथि प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग सम्बन्धित संवेदनशील सूचना बाहिर पुर्यावएको आरोप लागेको थियो। काठमाडौं प्रहरी परिसरको हिरासतमा रहेका इनम सापकोटासँग समेत उनको सम्पर्क र सम्बन्ध रहेको दाबी सार्वजनिक भएको छ। यद्यपि, यी आरोपसँग सम्बन्धित सबै पक्षको निष्कर्ष र जिम्मेवारीलाई आधिकारिक अनुसन्धान तथा प्रमाणका आधारमा स्थापित गर्नुपर्ने हुन्छ।
एआईजीको एक पद रिक्त भएसँगै सशस्त्र प्रहरी बलभित्र बढुवाको चासो बढेको छ। प्रतिस्पर्धामा रहेका तीन डीआईजीमध्ये पहिलो नम्बरमा सुरेश कुमार श्रेष्ठ छन्। उनी हाल सीमा सुरक्षा विभागको जिम्मेवारीमा छन्। सीमा सुरक्षा, सीमापार अपराध नियन्त्रण, तस्करी नियन्त्रण तथा सीमा क्षेत्रमा हुने सुरक्षा चुनौती व्यवस्थापन सशस्त्र प्रहरीको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी भएकाले उक्त विभागको नेतृत्वलाई संगठनभित्र विशेष महत्त्वका साथ हेरिन्छ।
त्यसैगरी, प्रतिस्पर्धामा रहेका डीआईजी दीपेन्द्र शाह सशस्त्र प्रहरीको इन्टेलिजेन्स ब्यूरो प्रमुखका रूपमा कार्यरत छन्। सूचना संकलन, विश्लेषण, सुरक्षा जोखिमको पहिचान तथा संगठनलाई रणनीतिक निर्णयका लागि आवश्यक सूचना उपलब्ध गराउने जिम्मेवारी इन्टेलिजेन्स ब्यूरोको हुन्छ। पछिल्लो समय सुरक्षा निकायमा सूचनाको संवेदनशीलता र गोपनीयताको विषय चर्चामा आइरहेका बेला यस विभागको नेतृत्वमा रहेका अधिकारीको व्यावसायिक भूमिका पनि चासोको विषय बनेको छ।
तेस्रो दाबेदार डीआईजी पुरुषोत्तम थापा सशस्त्र प्रहरी एकेडेमीमा कार्यरत छन्। सुरक्षा जनशक्तिको प्रशिक्षण, नेतृत्व विकास, व्यावसायिक दक्षता अभिवृद्धि र संगठनको संस्थागत क्षमता निर्माणमा एकेडेमीको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ।यी तीनै अधिकारीको कार्यअनुभव र जिम्मेवारी फरक–फरक भए पनि अन्तिम निर्णय भने बढुवा प्रक्रियामा प्राप्त मूल्यांकन र सम्बन्धित निकायको सिफारिसमा निर्भर हुनेछ।
सशस्त्र प्रहरीमा एआईजी पदमा बढुवा गर्न रिक्त दरबन्दीअनुसार औपचारिक सूचना प्रकाशित गर्ने व्यवस्था छ। सूचना प्रकाशित भएपछि बढुवाका लागि योग्य उम्मेदवारले आवेदन दिनुपर्ने हुन्छ। प्राप्त आवेदन र उम्मेदवारको सेवा विवरण, कार्यसम्पादन, अनुभव तथा अन्य निर्धारित मापदण्डका आधारमा बढुवा समितिले मूल्यांकन गरी बढुवाका लागि सिफारिस गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउँछ।बढुवा सिफारिसप्रति कुनै उम्मेदवार असन्तुष्ट भएमा सम्बन्धित नियमावलीले तोकेको प्रक्रियाअनुसार सात दिनभित्र उजुरी दिन सक्ने व्यवस्था रहेको छ। यसले बढुवा प्रक्रियामा असन्तुष्ट पक्षलाई आफ्नो दाबी प्रस्तुत गर्ने अवसर प्रदान गर्छ।सशस्त्र प्रहरी बलमा एआईजी पद संगठनको रणनीतिक नेतृत्वसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी हो। सीमा सुरक्षा, आन्तरिक सुरक्षा, विपद् व्यवस्थापन, औद्योगिक सुरक्षा, महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानको सुरक्षा तथा अन्य संवेदनशील जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने संगठनमा एआईजीको भूमिका केवल प्रशासनिक पदमा सीमित हुँदैन।
त्यसैले रिक्त पदमा कसलाई बढुवा गरिन्छ भन्ने विषय तीन जना डीआईजीको व्यक्तिगत वृत्तिविकाससँग मात्र सम्बन्धित छैन। यसले संगठनको भावी कार्यदिशा, नेतृत्वको कार्यशैली, संस्थागत अनुशासन र व्यावसायिक क्षमतामा समेत प्रभाव पार्न सक्छ।पछिल्लो समय सुरक्षा निकायभित्र सूचना चुहावट, अनुशासन, राजनीतिक प्रभाव र संस्थागत गोपनीयताका विषयमा प्रश्न उठिरहेका बेला नयाँ एआईजी चयनलाई थप संवेदनशील रूपमा हेरिएको छ। यस्तो अवस्थामा बढुवा गर्दा वरिष्ठता वा पहुँचलाई मात्र आधार नबनाई निष्पक्षता, इमानदारी, व्यावसायिक दक्षता, संकट व्यवस्थापन क्षमता र संगठनप्रतिको प्रतिबद्धतालाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक देखिन्छ।
अन्ततः सशस्त्र प्रहरीको रिक्त एआईजी पदमा कसले बाजी मार्छ भन्ने निर्णयले संगठनभित्रको नेतृत्व छनोटको मापदण्ड र बढुवा प्रणालीको निष्पक्षताको समेत परीक्षण गर्नेछ। तीन डीआईजीमध्ये एक जनाले एआईजीको जिम्मेवारी पाउने निश्चित भए पनि अब सबैको चासो बढुवा समितिको मूल्यांकन र सरकारको अन्तिम निर्णयतर्फ केन्द्रित भएको छ।

सम्बन्धित समाचार