श्रावण ५, २०८३ / 2026-07-21
महोत्तरी । महोत्तरीको सीमावर्ती रघुनाथपुर देवीस्थान क्षेत्र पछिल्लो समय कपडाको अवैध तस्करीका लागि प्रमुख मार्गका रूपमा प्रयोग भइरहेको स्थानीयवासीले गुनासो गरेका छन्। एक समय रातको अँध्यारोमा सीमित रहेको भनिएको तस्करी गतिविधि अहिले दिनदहाडै मोटरसाइकलमार्फत सञ्चालन हुन थालेको दाबी गरिएको छ। यसले सीमाक्षेत्रमा सुरक्षा निगरानी, भन्सार व्यवस्थापन र राजस्व संकलनको प्रभावकारितामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
स्थानीयका अनुसार भारतीय बजारबाट भित्र्याइने कपडा साना–साना परिमाणमा मोटरसाइकलमा लोड गरेर रघुनाथपुर देवीस्थान हुँदै नेपालभित्रका विभिन्न बजारसम्म पुर्याइने गरिएको छ। एउटै मोटरसाइकलले धेरै पटक ओहोरदोहोर गर्ने, विभिन्न समूहले पालैपालो सामान बोक्ने र मुख्य सडकमा पुगेर ठूलो परिमाणमा संकलन गर्ने शैली अपनाइने गरेको उनीहरूको भनाइ छ।
सीमावर्ती क्षेत्रमा बसोबास गर्ने केही स्थानीयले नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा तस्करी अब रातमा मात्र सीमित नरहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार बिहानदेखि साँझसम्म नै मोटरसाइकलको आवतजावत बढ्ने र कपडाका पोका बोकेर सीमा वारपार गर्ने गतिविधि सामान्य दृश्यजस्तै बन्न थालेको छ। यदि यी दाबी सत्य हुन् भने यसले सीमाक्षेत्रमा हुने अवैध व्यापार अझ संगठित बन्दै गएको संकेत गर्छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार खुला नेपाल–भारत सीमा, ग्रामीण भित्री बाटो, सीमित जनशक्ति र साना परिमाणमा पटक–पटक सामान ओसार्ने रणनीतिले तस्करहरूलाई सहज वातावरण प्रदान गर्ने गरेको छ। एउटै पटक ठूलो परिमाणमा सामान ल्याउनुभन्दा धेरै मोटरसाइकल प्रयोग गरेर सानो–सानो परिमाणमा सामान भित्र्याउँदा सुरक्षा निकायको निगरानी छल्न सजिलो हुने गरेको देखिन्छ।
यस प्रकारको तस्करीले राज्यको राजस्वमा प्रत्यक्ष असर पार्ने मात्र होइन, कानुनी रूपमा भन्सार तिरेर व्यापार गर्ने व्यवसायीलाई समेत अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाको सामना गर्न बाध्य बनाउने व्यवसायीहरूको भनाइ छ। अवैध रूपमा भित्रिएका कपडा बजारमा सस्तो मूल्यमा बिक्री हुँदा वैधानिक व्यापारीको कारोबार प्रभावित हुने र सरकारको कर संकलनमा समेत नकारात्मक प्रभाव पर्ने अर्थविद्हरू बताउँछन्।
सीमावर्ती जिल्लामा पछिल्ला महिनाहरूमा विभिन्न स्थानबाट कपडा, किराना सामग्री, इलेक्ट्रोनिक्स र अन्य उपभोग्य वस्तुको तस्करी नियन्त्रणका लागि सुरक्षा निकायले अभियान सञ्चालन गरिरहेको दाबी गर्दै आएका छन्। तर स्थानीयले उठाएका प्रश्नले केही संवेदनशील नाकामा अझै प्रभावकारी निगरानी आवश्यक रहेको संकेत गर्छ।
सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार यस्ता गतिविधि नियन्त्रण गर्न नियमित गस्ती मात्र पर्याप्त हुँदैन। सूचना संकलन, सादा पोसाकमा निगरानी, अन्तरनिकाय समन्वय, भन्सार–प्रहरी–सशस्त्र प्रहरीबीच संयुक्त अपरेसन तथा स्थानीय समुदायको सक्रिय सहभागिता आवश्यक हुन्छ। सीमाक्षेत्रमा प्रविधिमा आधारित निगरानी र शंकास्पद गतिविधिमाथि तत्काल अनुसन्धान गर्ने प्रणाली पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
यद्यपि, रघुनाथपुर देवीस्थानबाट दिनभर मोटरसाइकलमार्फत कपडाको तस्करी भइरहेको भन्ने दाबीबारे सम्बन्धित सुरक्षा निकायको आधिकारिक प्रतिक्रिया सार्वजनिक भएको छैन। त्यसैले स्थानीयले उठाएका आरोपहरूको स्वतन्त्र र निष्पक्ष छानबिन गरी वास्तविक अवस्था सार्वजनिक गर्नु सम्बन्धित निकायको दायित्व हो।
यदि स्थानीयले उठाएका गुनासा सत्य प्रमाणित भए भने यसले सीमाक्षेत्रमा तस्करी नियन्त्रणका लागि अपनाइएका रणनीतिमाथि पुनर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुनेछ। सीमाबाट हुने अवैध कारोबार रोक्न प्रभावकारी निगरानी, दोषीमाथि कानुनी कारबाही र राजस्व चुहावट नियन्त्रणतर्फ सम्बन्धित निकायले ठोस कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
