“इनर्वा नाकामा तस्करीको साम्राज्यः  सुरक्षाकर्मीको मिलेमतोमा खुला धन्दा, राज्य मौन ?”

पर्सा  —पर्साको मुख्य भन्सार नाका इनर्वाबाट व्यापक रूपमा तस्करी भइरहेको गम्भीर आरोप सार्वजनिक भएको छ। सीमा सुरक्षाको प्रमुख जिम्मेवारी बोकेको निकायकै संलग्नता र मिलेमतोमा खुलेआम अवैध कारोबार भइरहेको स्थानीय स्रोतहरूको दाबीले सुरक्षा संयन्त्रमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।
स्थानीय बासिन्दा तथा व्यापारीहरूका अनुसार इनर्वा नाकाबाट दैनिक रूपमा विभिन्न प्रकारका सामानहरू अवैध रूपमा नेपाल भित्र्याइँदै छन्। किराना सामानदेखि कपडा, हार्डवेयर, काजु, मोटरपाट्र्स र चाइनिज स्याउसम्मको तस्करी भइरहेको बताइन्छ। यस कार्यमा संलग्न व्यक्तिहरूले संगठित समूह बनाएर काम गरिरहेको आरोप छ।
तस्करीमा संलग्न भनिएका व्यक्तिहरूमा बिक्रम, अजय मिथवाल, कुन्दन, बलिराम, मुकेश, चन्दन साह, केदार राम लगायत रहेका छन् भने आठ जना महिलाहरूको समूहले कपडाको तस्करी व्यापक रूपमा गरिरहेको दाबी गरिएको छ। यी समूहहरूले टेम्पो, अटो रिक्सा र साइकलजस्ता सवारी साधन प्रयोग गरेर सामान ओसारपसार गर्ने र त्यसलाई विभिन्न गोदाममा संकलन गर्ने रणनीति अपनाएको बताइएको छ।
सबैभन्दा गम्भीर पक्ष भनेको तस्करी नियन्त्रणको जिम्मेवारी पाएको सशस्त्र प्रहरी बलको भूमिकामाथि उठेको प्रश्न हो। इनर्वास्थित प्रस्तावित भन्सार गुल्ममा कार्यरत डिएसपी विकास अधिकारीमाथि तस्करी नियन्त्रणभन्दा पनि तस्करहरूसँग आर्थिक लेनदेन र समन्वय गर्ने आरोप लागेको छ। स्रोतका अनुसार उनले पशुपति दुबे र श्याम यादवलाई ‘घुमुवा’को रूपमा परिचालन गरेर तस्करहरूसँग सीधा सम्पर्क कायम गरिरहेका छन्।
स्थानीयहरूका अनुसार तस्करी हुने नाकाहरूमा सुरक्षाकर्मीको उपस्थिति भए पनि निगरानी प्रभावकारी छैन। बरु, निश्चित रकम लिएर तस्करीलाई सहज बनाइने गरेको गुनासो छ। “दिनको उज्यालोमै सामान पार हुन्छ, कसैले रोक्दैन,” एक स्थानीयले नाम नखुलाउने शर्तमा भने।
केही दिनअघि भएको एक घटनाले यो आरोपलाई अझ गम्भीर बनाएको छ। डिएसपी अधिकारीको नेतृत्वमा सशस्त्र प्रहरीको टोली मदन रून्चेको गोदाममा छापा मार्न जाँदा झडपको स्थिति सिर्जना भएको र प्रहरीका वानटन तथा पिकअप गाडी तोडफोड भएको बताइएको छ। उक्त घटनाले तस्कर समूह र सुरक्षाकर्मीबीचको सम्बन्ध कति जटिल र द्वन्द्वपूर्ण छ भन्ने देखाएको छ।
यो घटनापछि पनि सम्बन्धित निकायबाट कुनै ठोस छानबिन वा कारबाही नहुनुले थप शंका उत्पन्न गरेको छ। विगतमा सामान्य घटनामा समेत सिपाहीदेखि उच्च अधिकृतसम्मलाई हेडक्वाटर तानेर छानबिन गर्ने परम्परा रहेको सशस्त्र प्रहरी बल अहिले भने यस्तो गम्भीर आरोपमा मौन देखिएको छ।
विशेषगरी, “सुरक्षाकर्मी आफैंले तस्करी गराउने र पछि त्यही सामान बरामद देखाउँदै छापा मार्ने” जस्तो दोहोरो चरित्र सार्वजनिक भएको आरोपले संगठनको विश्वसनीयतामाथि ठुलो प्रश्न खडा गरेको छ। स्थानीयहरू भन्छन्, “यो केवल तस्करी होइन, यो संगठित संरक्षणमा भइरहेको अपराध हो।”सीमावर्ती क्षेत्रमा तस्करी बढ्दै जाँदा राज्यको राजस्वमा ठुलो क्षति भइरहेको छ भने स्थानीय अर्थतन्त्रमा पनि नकारात्मक प्रभाव परेको छ। वैध व्यवसायीहरू प्रतिस्पर्धामा टिक्न नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
यस सन्दर्भमा गृहमन्त्री सुदन गुरुङले समयमै ध्यान दिनुपर्ने माग उठिरहेको छ। स्थानीय सरोकारवालाहरूले उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरी दोषीमाथि कडा कारबाही गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। “यदि यस्ता गतिविधि नियन्त्रण भएनन् भने सीमाक्षेत्र पूर्ण रूपमा तस्करहरूको नियन्त्रणमा जाने खतरा छ,” एक व्यवसायीले बताए।सरकारले वास्तवमै सीमा नाकाबाट हुने तस्करी नियन्त्रण गर्न चाहन्छ कि छैन भन्ने प्रश्न अहिले गम्भीर रूपमा उठिरहेको छ। इनर्वा नाकामा देखिएको अवस्था केवल एक उदाहरण मात्र हो वा देशभर फैलिएको प्रवृत्तिको संकेत हो भन्ने विषयमा पनि गहिरो अध्ययन आवश्यक देखिन्छ।अन्ततः, इनर्वा नाकाको यो घटनाक्रमले राज्य संयन्त्रभित्रको कमजोरी, सम्भावित भ्रष्टाचार र नियमनको अभावलाई उजागर गरेको छ। अब प्रश्न उठेको छ—के सरकार यसमा हस्तक्षेप गरेर वास्तविकता बाहिर ल्याउनेछ, वा यस्तै गतिविधि मौन सहमतिमा चलिरहनेछ?